* Điệp khúc “nợ”, “khất...”
 
PGS-TS. Nguyễn Lê Ninh (Liên hiệp các hội Khoa học kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh) cho rằng: Chính sự phát triển chưa đồng bộ và cân đối của nền kinh tế thành phố đã kéo theo những hạn chế về đầu tư, quy hoạch, công nghệ cũng như trình độ quản lý. Những yếu tố này đã ảnh hưởng cơ bản đến vấn đề bẩn bầu không khí và quấy nhiễu sự yên tĩnh của khu dân cư chứa các cơ sở sản xuất.
 
Các cơ sở “tai to mặt lớn” gây ô nhiễm dễ dàng bị di dời trước tiên ra ngoại thành và phải tự lo mọi chuyện. Tuy nhiên, khâu xử lý môi trường luôn bị “khất”, bị “nợ”. Ngay cả khi người dân phản ánh, một số cơ quan chức năng cứ “ngâm đơn”. Hệ quả là người dân luôn trong thế chờ đợi, sống chung với ô nhiễm, còn cơ sở sản xuất vẫn cứ tiếp tục vi phạm và ít bị xử lý.
 
Theo Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó chủ tịch Hội Luật gia TP. Hồ Chí Minh: Hiện nay người dân sống xung quanh các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm đã khiếu nại và tố cáo nhiều lần về hành vi vi phạm pháp luật môi trường nhưng đa phần đều không được giải quyết như mong muốn. Các cơ sở vi phạm rất ít bị xử phạt cũng như buộc phải khắc phục hậu quả, chỉ trường hợp nào nghiêm trọng thì mới bị xử phạt. Công tác kiểm tra, thanh tra còn yếu kém, lực lượng thanh tra mỏng trong khi các đối tượng vi phạm lại chây ì, thiếu ý thức bảo vệ môi trường, chỉ chú trọng tới lợi nhuận trước mắt mà quên đi lợi ích chính đáng lâu dài của cộng đồng.
 
Tại tọa đàm, bà Trần Anh (ngụ quận 8) phản ánh, gia đình bà đang phải sống khốn khổ, sức khoẻ sa sút trầm trọng bởi cơ sở sản xuất bánh mỳ gây ô nhiễm nặng bên cạnh. 3 năm nay bà đã gửi đơn đến cơ quan chức năng nhưng đến nay vụ việc vẫn chưa được giải quyết. Ông Huỳnh Kim Long (quận 12) phản ánh, môi trường khu vực gia đình ông sống đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi cơ sở sản xuất nước mắm, cũng như đường sá giao thông xuống cấp trầm trọng, xe cộ chạy qua đông đúc, gây khói bụi và tiếng ồn.
 
* Cần khởi kiện các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm
 
Theo Luật sư Nguyễn Văn Hậu, người dân cần khởi kiện ra tòa các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm. Bởi hiện nay, nhiều cơ quan chức năng chỉ nhận đơn phản ánh, khiếu nại mà chậm giải quyết. Ở TP. Hồ Chí Minh, việc khởi kiện các cơ sở gây ô nhiễm môi trường sẽ là tiền lệ. Từ vụ Vedan, Sonadezi cho thấy, trong lúc các cơ quan chức năng chậm vào cuộc thì việc khởi kiện ra toà lại tỏ ra hiệu quả, buộc doanh nghiệp phải có hướng khắc phục, bồi thường, hỗ trợ người dân. Ngoài ra theo luật sư Nguyễn Văn Hậu, cần nâng mức xử phạt hành chính mới đủ sức răn đe các đối tượng vi phạm đồng thời công khai trên các phương tiện truyền thông báo chí các cơ sở gây ô nhiễm.
 
PGS-TS. Nguyễn Lê Ninh cho rằng: Cần bắt các cơ sở gây ô nhiễm di dời ra ngoại thành. Tuy nhiên vấn đề này không dễ thực hiện. Nhiều khi sự di dời đó lại là sự tráo đổi địa điểm bị ô nhiễm mà bản chất lại không được khắc phục. Do vậy, di dời cơ sở gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư có mật độ lớn phải đồng thời với việc đưa kỹ thuật xử lý ô nhiễm tận gốc đến cho từng cơ sở bị di dời, nếu không thì việc xử lý không đạt yêu cầu.
 
Thực tế cho thấy, hai việc này lâu nay chưa thấy nơi nào tiến hành đồng bộ. Việc di dời chỉ mang tính tình thế, tệ hại hơn chỉ là đối phó khi năng lực quản lý bị hạn chế bởi sự thiếu hiểu biết và thiếu cái tâm trong quản lý. Mặt khác, có những doanh nghiệp chủ động di dời, có động thái khắc phục nhưng lại không được sự đồng tình chia sẻ của chính người dân, nhất là liên quan đến giải phóng mặt bằng. Vì thế, trong khi giải quyết ô nhiễm môi trường ở khu dân cư do các cơ sở sản xuất gây ra cần có cách nhìn hợp lý hợp tình, tạo sự đồng thuận giữa các bên.